Trst: Šarmantni ljepotan Jadrana !!!

Grad na sjeveru Italije oduševljava istorijom, mediteranskom arhitekturom, panoramom od koje zastaje dah, predusretljivim ljudima, kafom…

Ali jednako fascinira i kontrastima koji čine njegovu magiju i duh – na malim terasama punim cvijeća i danas ćete vidjeti veš koji se suši, ulicama se u nestrpljivoj saobraćajnoj gužvi smjenjuju smartovi i vespe, te simpatični mini-automobili na tri točka, a stanovništvo isijava životnu energiju.

Onog trenutka kada stignete u Trst, uvjerićete se da sve šarmantne karakteristike svojstvene Italijanima – glasno, melodično pričanje, izražena gestikulacija, emocije ili brza vožnja – pripadaju i Tršćanima .

TRG UJEDINJENJA ITALIJE: S obzirom na to da je Trst smješten u istoimenom, Tršćanskom zalivu, tokom razgledanja grada uglavnom se krećete oko njega.

Ako krenete obalom prema središtu grada, duh Trsta možda se najbolje vidi kod putničkog dijela Luke Trst, najveće teretne luke na Jadranu. Upravo to je jedna od posebnosti grada – putnički terminal nalazi se tačno nasuprot glavnom gradskom trgu – Trgu ujedinjenja Italije.

Na centru samog trga je fontana skulptora Macolenija izrađena u baroknom stilu koja priča o “stranama svijeta”, tačnije o do tada poznata četiri kontinenta. Ovo je centar Trsta, turisti uglavnom dođu tu, pa dalje prošetaju do doka na rivi, odakle se pruža divan pogled na pučinu, a i na brda iznad grada.

Ukoliko vam ne prija gužva na najvažnijem i najvećem trgu u Trstu, prošetajte do trga Ponte Roso.

Ponte Roso se potpuno promijenio u odnosu na vrijeme kada se u Trst dolazilo u šoping. Nema više radnji sa mnogobrojnim, jeftinim proizvodima. Duž kanala su uglavnom skupe radnje sa garderobom poznatih marki, a sve jeftinije je izmješteno u velike tržne centre na periferiji Trsta.

Malo je onih na našim prostorima koji ne znaju i koji nisu zapjevali poznate stihove grupe “Zabranjeno pušenje”: “Bilo je to dobro vrijeme, sve na kredit, sve za raju, jarane, u auto naspi čorbe, pa u Trst po farmerke”. Mlađe generacije pamte iz priča očeva i majki kako se u vrijeme stare Jugoslavije nigdje nije pazarilo kao u Trstu. Ali, danas nije tako.

PREDAH UZ NAJBOLJU KAFU: Ponte Roso je smješten duž Velikog kanala i prepun je kafanica. Tu lokalno stanovništvo pije illy, kako sami ističu, najbolju kafu na svijetu. Najviše prija ona sa pjenom od mlijeka, ali je ponuda takva i tolika da je grijeh bilo šta izdvajati – ristretto, corto, normale, lungo, macciato.

U spletu što manjih, što većih ulica i trgova pronađite mjesto za predah uz italijanski espreso koji možete popiti po cijeni od jednog, pa i do četiri evra (u samom centru), ukusan, kako ga Tršćani nazivaju, jednostavan sendvič, sa posebnom vrstom šunke i mirođijama, koje su tajna, koštaće vas pet evra, a za koka-kolu treba da izdvojite tri evra. Nakon predaha nastavite razgledanje Velikog kanala koji, iako ni izbliza toliko velik i poznat kako Veliki kanal u Veneciji, predstavlja najšarmantniji dio grada, kojeg presijecaju mostovi.

PISCI I STATUE: I baš tu, na jednom od mostova, ugledaćete Džejmsa Džojsa. Statua ovom piscu je podignuta prije koju godinu, iako je jedan od pisaca koji je obilježio 20. vijek u Trstu proveo desetak godina. Naime, Džojs je sa suprugom Norom napustio Irsku 1902. godine i vratiće se svom gradu samo još dva puta, nakratko. Kasnije, odvojen od Nore, žene koju je opsesivno volio, on piše pisma, dugo skrivana od javnosti. Piše: “La nostra, bella Trieste (naš lijepi Trst), često sam to izgovarao ljutito, a sada osjećam da je to istina. Moja je duša u Trstu”. I baš ta rečenica “…la mia anima e a Trieste…” odnosno “moja je duša u Trstu”, napisana je na spomeniku.

U Trstu su boravili brojni strani pisci, među najpoznatijima su već pomenuti Džojs, te Rajner Marija Rilke, a među domicilnim piscima ističu se Umberto Saba, te Italo Svevo, koji kao i Džojs na koloritnim ulicama Trsta imaju svoje statue. Kada pričamo o statuama, jedna posebno provlači pažnju turista, a na njoj su prikazane dvije mlade žene, koje sjede leđa uz leđa, šijući nevidljivu tkaninu. Čekaju muževe ili ljubavnike da se vrate sa mora, što su žene iz Trsta radile kroz vijekove – čekale svoje voljene.

Poznata je i činjenica da su u ovom gradu, pored stranih, boravili i radili pisci sa našeg govornog područja Dositej Obradović, Vuk Karadžić, Petar Petrović Njegoš, Aleksa Šantić, te Ivo Andrić.

CRKVA SVETOG SPIRIDONA: Šarmantni gradić na samoj obali Jadranskog mora sačuvao je staro gradsko jezgro iz 18. i 19. veka. Ono je po svom “sjevernjačkom” izgledu i pravilnoj uličnoj mreži potpuno drugačije od drugih jezgara italijanskih gradova, jer je uticaj habzburške arhitekture bio veliki. Tako Trst više podsjeća na Beč nego na obližnje Veneciju ili Veronu.

U gradu ćete primijetiti veliki broj trgova, te crkava, palata, spomenika. Jedna od poznatijih građevina koja će vas svojom impozantnošću ostaviti bez daha je pravoslavna crkva svetog Spiridona. Crkva, koja se nalazi u istoimenoj ulici Via San Spiridone, na već pomenutom trgu Ponto Roso, predstavlja raskošnu građevinu visoku 40 metara, u kojoj je centralnu kupolu sa Hristom Pantokratorom oslikao milanski slikar Đuzepe Berini.

Brojni narodi koji ovdje žive podizali su raskošne građevine, među kojima se zdanje ove crkve ističe ljepotom, dekoracijom i raskošnim položajem spram Tršćanskog kanala, kojim more ulazi u grad.

Boje, mirisi, autentične zgrade, trgovi, pješačka zona, izlozi, poslastičarnice, male prodavnice suvenira, restorani – sve je tu.

Spoj ležernosti, spontanosti, te šarenila oku ugodnih boja ono je što karakteriše grad na sjeveru Italije, Trst, u kojem se susreću sunce i more, istorija i budućnost, okusi i mirisi, turisti i domaćini.

Dvorac Miramare

Habzburški nadvojvoda Ferdinand Maksimilijan naredio je gradnju dvorca Miramare, u koji se 1860. godine uselio sa suprugom Šarlotom od Belgije.

Maksimilijan je nekoliko godina kasnije postao meksički car, te su supruga i on napustili dvorac. Ali, politička previranja dovela su do svrgavanja Maksimilijana s vlasti, nakon čega je pogubljen. Supruga Šarlota već se ranije zaputila u Evropu po pomoć od evropskih moćnika, ali nije je dobila. Ali, dobila je nervni slom, pa je nekoliko mjeseci provela u Miramareu, a onda odlazi u Belgiju, te se u Trst nikada nije vratila.

Nakon tragične sudbine graditelja Miramarea, dvorski kompleks se koristio za boravke habzburgovaca. Tokom Prvog svjetskog rata dvorac dijeli istoriju grada kojem pripada, pa 1918. godine pada pod italijansku vlast, a 1931. preuzima ga vojvoda Amedeo iz plemićke italijanske porodice Savoj.

Miramare je danas jedan od najprepoznatljivijih tršćanskih motiva.

izvor nezavisne 

“Život damo – Trst ne damo”, 70 godina posle sporazuma.

Italija i Jugoslavija su u Parizu 1947. potpisale mirovni sporazum, sa ciljem da se smire višedecenijska svojatanja Trsta između dve komšijske zemlje. Tim sporazumom je nastala takozvana Slobodna Teritorija Trst.

Razmirice Italijana, Slovenaca i Hrvata koji su živeli u Trstu počele su još nakon raspada Austrougraske, pod čijom je kontrolom taj grad bio. Međutim, zvanični sukobi oko njegove teritorije počeli su u godinama nakon Drugog svetskog rata.

Град Tрст (архивска фотографија)Grad Trst (arhivska fotografija)

Stanovnici Trsta su oduvek većinom bili Italijani, ali su ga i Italijani i Jugosloveni hteli za sebe.

Pred sam kraj rata, 1. maja 1945. godine Osma dalmatinska brigada u sastavu Četvrte jugoslovenske armije ušla je u Trst.

Jugoslavija je ponosno ušla sa svojim trupama, rekavši da je to teritorija koja joj je nepravedno oduzeta posle Prvog svetskog rata.

Jugoslovenska armija je držala kontrolu nad gradom sve do 12. juna 1945. godine. Taj je period u istoriji poznat kao “Četrdeset dana Trsta”.

Hladni rat je u to doba bio u punoj snazi, pa su tako i Velika Britanija i SAD pitanje Trsta videle kao pretnju komunizma zapadu.

To je bio okidač kojim je počela takozvana Tršćanska kriza.

Nakon dogovora Tita i britanskog feldmaršala Harolda Aleksandera, u Beogradu su 9. juna 1945. Ivan Šubašić, te ambasadori SAD i Velike Britanije Ričard Paterson i Ralf Stivenson, potpisali sporazum tri vlade o uspostavljanju privremene uprave.

Po tom sporazumu, sporno područje se stavljalo pod zapovedništvo i nadzor savezničkog vrhovnog komandanta.

Iako je sporazum bio postignut, sporno pitanje je zatezalo odnose između Jugoslavije i njenih saveznika sa zapada, a ni Moskva nije podržavala teritorijalne pretenzije Jugoslavije.

Istovremeno sa tim, odnose je dodatno pogoršavao i pritisak sa Zapada oko suđenja Draži Mihailoviću i Alojziju Stepincu.

Situacija je ostala napeta sve do 1947. godine, kada je potpisan mirovni ugovor u Parizu i formirana Slobodna Teritorija Trsta. Ona je osnovana je 10. februara 1947. godine, nakon potpisivanja mirovnog ugovora.

Uoči Mirovne konferencije u Parizu, održana su i dva savetovanja ministara spoljnih poslova SAD, SSSR, Velika Britanije, Francuske i Kine.

Na prvom, jugoslovenska delegacija je iznela predlog statusa Trsta kao federalne jedinice DFRJ uz status slobodne luke.

Italijanski predlog je predviđao internacionalizaciju grada i autonomiju Rijeke, ali nijedan predlog nije prihvaćen.

Na drugom zasedanju Saveta ministara velikih sila, odbijeni su predlozi o internacionalizaciji Trsta i kondominijumu.

Pariskoj mirovnoj konferenciji podneto je pet projekata za rešavanje tršćanskog pitanja – sovjetski, britanski, francuski, američki i jugoslovenski.

Граница између Слободна територија Трста и Италије (архивска фотографија)Granica između Slobodna teritorija Trsta i Italije (arhivska fotografija)

Jugoslovenski nacrt je predviđao nezavisnost slobodnog grada Trsta, koji bi se sa Jugoslavijom imao zajedničke službe predstavljanja u inostranstvu, monetarni sistem, carine, železnicu, poštanske veze itd.

Usvojeno je rešenje o formiranju Slobodne Teritorije Trsta, koja je zvanično bila pod kontrolom Ujedinjenih nacija.

Slobodna teritorija Trsta sastojala se od grada Trsta, te obalnog pojasa, koji se danas nalazi u Italiji, i jednog dela Istarskog poluostrva, koji je kasnije pripao Jugoslaviji.

Površina Slobodne zone Trsta obuhvatala je 738 kilometara kvadratnih i imala je oko 330.000 stanovnika.

Zona A je bila pod zajedničkom komandom Američke i Britanske vojske, a zona B je bila pod komandom Jugoslovenske Narodne Armije (JNA).

Francuska, Velika Britanija i SAD su 20. marta 1948. godina izdale notu kojom se zahteva vraćanje Slobodne teritorije Trsta pod kontrolu Italije. Ovaj zahtev je ipak odložen do 1954, nakon definitivnog razlaza Tita i Staljina i izbacivanja Jugoslavije iz Informbiroa.

Slobodna teritorija Trsta prestala je da postoji 5. oktobra 1954. godine, potpisivanjem Londonskog sporazuma.

Zona A je tada priključena Italiji, a zona B Jugoslaviji.

Konačna granica između Italije i Jugoslavije je dogovorena 1975. godine, Osimskim sporazumima, potpisanim 10. novembra te godine.

Sporazum je s italijanske strane potpisao Eugenio Karbone, tadašnji generalni direktor Ministarstva industrije i trgovine, a sa jugoslovenske strane Miloš Minić, tadašnji ministar spoljnih poslova.

IZVOR:TANJUG

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *