Zašto je generacija Z opsjednuta Japanom?

Generacija ZED širom svijeta sve više se okreće Japanu, diveći se njegovoj kulturi i načinu života, dok podaci pokazuju nagli rast interesovanja u posljednjih nekoliko godina.

Dok su milenijalci krajem devedesetih i početkom dvehiljaditih svoju viziju globalizovanog svijeta pronalazili na putovanjima po Indiji, današnje mlade, pripadnike generacije Z, zaokuplja druga azijska zemlja – Japan. Taj interes prerastao je u svojevrsnu opsesiju, vidljivu i na društvenim mrežama, gdje se romantizovani prizori svakodnevice jednostavno označavaju lokacijom “Tokio”.

No, divljenje mladih prevazilazi puku znatiželju. Oni ističu japansku uljudnost, tehnološki napredak i bogatu kulturu, doživljavajući je kao složenu mješavinu starog i novog, ozbiljnog i razigranog. Rast globalnog uticaja Japana rezultat je decenija izvoza svega, od hrane do filmova. Mnogi od tih proizvoda, poput Hello Kitty, ramena ili sušija, postali su globalno prepoznatljivi.

“Ko ide na suši, ne kaže “Idem da jedem japansku hranu”, nego baš “Idem na suši””, objasnila je Meri Vajt, profesorka antropologije sa Univerziteta u Bostonu specijalizovana za Japan. Ona to opisuje kao fenomen “Japan, a ne Japan”.

“Zanimljivo je kod sušija”, dodala je, “što je u Japanu to vrlo otmjeno jelo. Nećete vidjeti nekoga da hoda ulicom sa sušijem u stiroporskoj kutiji.” Njegov status promijenio se nakon što je postao popularan van Japana.

Vajt smatra da je i kulinarska scena u Japanu velika atrakcija, od skupih omakase jelovnika koje pripremaju šefovi kuhinje, a koji koštaju i po nekoliko stotina evra, do sendviča sa salatom od jaja dostupnih u lokalnim prodavnicama. Pokojni slavni šef i putopisac Entoni Burden jednom je izjavio: “Obožavam Tokio. Kad bih do kraja života morao da jedem u samo jednom gradu, bio bi to Tokio.”

U drugoj sezoni svoje emisije Parts Unknown dodao je: “Većina šefova koje poznajem složila bi se sa mnom.” Vrijedi napomenuti i da Tokio ima više restorana sa Mišlenovim zvjezdicama od bilo kog drugog grada na svijetu, titulu koju drži više od 15 godina.

Istorija japansko-američkih odnosa

Japanski uticaj na svijet, a posebno na SAD, mijenjao se tokom decenija. Nakon privrednog rasta poslije Drugog svjetskog rata, Japan je osamdesetih godina postao ekonomska supersila.

“Ljudi koji su osamdesetih, u vrijeme ekonomskog balona, bili opčinjeni Japanom smatrali su se izuzetno razumnima jer je Zapad imao mnogo toga da nauči od Japana”, rekla je Vajt. Američki menadžeri masovno su posjećivali Japan “kako bi naučili tajne japanskog uspjeha” koje su demonstrirale globalne kompanije poput Tojote i Sonija.

Međutim, ta želja za učenjem često je dovodila do pretjerano pojednostavljenih fraza i mantri o posvećenosti i timskom radu, zanemarujući složenost japanske korporativne kulture koja promoviše vrijednosti poput odanosti i lojalnosti.

“Govorili bi: “Evo formule, samo je primjenite na svoju firmu i bićete uspješni.” Nije bilo važno što ljudi na koje se to primjenjuje nisu odrasli u Japanu”, kazala je Vajt.

Ekonomski balon pukao je 1991. godine, a zemlja se suočila sa recesijom i slabljenjem uticaja. To je preusmjerilo fokus sa japanske ekonomske moći na kulturni izvoz. Nakon pucanja balona došlo je do značajnog pomaka ka takozvanoj mekoj moći, kako ju je opisao harvardski politolog Džozef Naj.

“Kada druge možete navesti da se dive vašim idealima i žele ono što vi želite, ne morate trošiti toliko energije na pritisak ili podsticaje da biste ih usmjerili u svom pravcu”, napisao je Naj. “Privlačnost je uvijek efikasnija od prisile, a mnoge vrijednosti poput demokratije, ljudskih prava i individualnih prilika vrlo su privlačne.”

Japanska meka moć ogledala se kroz anime, mange, video-igre i tehnološke inovacije poput Tamagočija, virtuelnog ljubimca. Vajt se prisetila kako je kasnih devedesetih predavala na Havajskom univerzitetu i da su javni bazeni u Honoluluu imali čak i osobu koja je čuvala Tamagočije “kako bi djeca koja su išla na plivanje bila sigurna da njihov ljubimac neće “umroketi” dok su odsutna”.

“Svi smo mislili: “Ovo je ludo””, prisjetila se. No, u tome je vidjela i određenu vrijednost. “Ne morate uvek biti smrtno ozbiljni niti se voditi isključivo racionalnošću”, rekla je Vajt. Do dvehiljaditih, serije poput Pokemona, Dragon Ball Z i Naruta postale su deo redovnog televizijskog programa na Zapadu. “Svako doba na neki način ima svoj Japan”, dodala je.

Višu klasu definiše pojam “sve japansko”

Čini se da je generacija Z opsednutija Japanom od prethodnih, što potvrđuju i statistike. Netfliks je 2025. izvjestio da se gledanost animea utrostručila u poslednjih pet godina. Istraživanje Ameriken Ekspres Travela pokazalo je da je popularnost Japana među generacijom Z i milenijalcima naglo porasla, sa povećanjem rezervacija od 1300 odsto od 2019. godine.

U međuvremenu, modni brendovi poput Unikla, dizajnerske kuće kao što su Kom de Garson i Isej Mijake, proizvođači automobila poput Tojote, kao i tehnološki giganti poput Sonija, postali su globalno prepoznatljivi. Kako je bloger Noa Smit napisao: “Često se šalim da su Sjedinjene Države usred velike promjene – u 19. i 20. vijeku američku višu klasu definisalo je “sve francusko”, dok je u 21. vijeku definiše “sve japansko”.

Mjesto uljudnosti

Osim hrane, tehnologije i svega što je “kavai” (japanska reč za slatko), mladi turisti u Japanu traže osjećaj sigurnosti, reda i pristojnosti. Na primjer, Tokio se smatra izuzetno čistim gradom uprkos tome što je jedan od najgušće naseljenih na svijetu, a javnih kanti za smeće gotovo da i nema.

“To znači da ljudi preuzimaju ličnu odgovornost”, rekla je Vajt. “Naravno, postoje zakoni protiv bacanja smeća, ali mislim da se to više svodi na javnu uljudnost, kvalitet koji nam danas i te kako nedostaje.”

“Ne morate voljeti svakoga sa kim razgovarate, ali morate biti pristojni. Kod nas se, pak, pristojnost često doživljava kao lični izbor”, dodala je Vajt.

Prema izveštaju američke osiguravajuće kuće Berkshire Hathaway Travel Protection, Japan je rangiran kao deveta najsigurnija zemlja za putovanja na svijetu, a zauzima prvo mjesto po bezbjednosti od kriminala i u javnom prevozu. Mladi vide Japan kao vodeći primjer modernog napretka i društvenog reda, često ga opisujući kao “život u budućnosti” zbog brzih vozova, inovativnih automata i čistih i bezbjednih gradova prilagođenih pješacima.

izvor : banjaluka.net