Iranski 86-godišnji vrhovni vođa, ajatolah Ali Hamenei, djeluje sve usamljenije, uvodne su riječi članka Rojters o slabljenju moći iranskog vrhovnog vođe.
Kako piše Rojters, Hamenei je svjedočio smrti svojih glavnih vojnih i sigurnosnih savjetnika u izraelskim vazdušnim napadima, što je ostavilo velike praznine u njegovom najužem krugu i povećalo rizik od strateških grešaka, prema pet osoba upoznatih s njegovim procesom donošenja odluka.
Jedan od tih izvora, koji redovno prisustvuje sastancima s Hameneijem, opisao je rizik od pogrešnih procjena za Iran po pitanju odbrane i unutrašnje stabilnosti kao “izuzetno opasan”.
Ostao je bez glavnih savjetnika
Nekoliko visokih vojnih komandanata ubijeno je od petka, uključujući Hameneijeve glavne savjetnike iz Revolucionarne garde, elitnih iranskih vojnih snaga: glavnog komandanta Garde Huseina Salamija, šefa vazduhoplovstva Amira Alija Hadžizadeha, koji je vodio iranski program balističkih projektila, i šefa obavještajne službe Mohameda Kazemija.
Ti su ljudi bili dio najužeg kruga vrhovnog vođe, koji broji otprilike 15-20 savjetnika, uključujući komandante Garde, klerike i političare, prema izvorima među kojima su tri osobe koje učestvuju ili su učestvovale na sastancima s vođom o važnim pitanjima i dvije bliske zvaničnicima koji redovno prisustvuju.
Ova neformalna grupa okuplja se po potrebi, kad kancelarija Hameneija pozove relevantne savjetnike u njegov kompleks u Teheranu radi rasprave o važnim odlukama. Članove karakterizuje nepokolebljiva odanost njemu i ideologiji Islamske Republike.
Koliko moći ima Hamenei?
Hamenei, koji je bio zatvoren prije revolucije 1979. i ranjen u bombaškom napadu prije nego što je postao vođa 1989., duboko je predan očuvanju islamskog sistema vlasti u Iranu i izrazito nepovjerljiv prema Zapadu.
Prema iranskom sistemu vlasti, on ima vrhovnu komandu nad oružanim snagama, ovlasti za proglašenje rata te može imenovati ili smijeniti visoke zvaničnike, uključujući vojne komandante i suce.
Hamenei donosi konačne odluke o važnim pitanjima, iako cijeni savjete, pažljivo sluša različita mišljenja i često traži dodatne informacije od svojih savjetnika, prema jednom izvoru koji prisustvuje sastancima, navodi Rojters.
“Dvije stvari se mogu reći o Hameneiju: izuzetno je tvrdoglav, ali i izuzetno oprezan. Vrlo je oprezan. Zato je toliko dugo na vlasti”, rekao je Aleks Vatanka, direktor Iran Programa pri think-tanku Midle Ist Institute u Vašingtonu. “Hamenei je vrlo sposoban napraviti osnovnu analizu troškova i koristi, što se u konačnici svodi na jedno najvažnije pitanje: opstanak režima”.
Režim je više puta jedva opstao
Fokus na preživljavanje režima više je puta bio na iskušenju, piše Rojters.
Hamenei je koristio Revolucionarnu gardu i povezanu Basij miliciju za gušenje nacionalnih protesta 1999., 2009. i 2022. godine. Iako su bezbjednosne snage uvijek uspijevale nadživjeti demonstrante i vratiti državnu kontrolu, godine zapadnih sankcija uzrokovale su široko rasprostranjeno ekonomsko nezadovoljstvo, što bi, prema analitičarima, moglo dugoročno prijetiti unutrašnjim nemirima.
Ulog je iznimno visok za Hameneija, koji se suočava s eskalirajućim ratom s Izraelom, koji je vazdušnim napadima ciljao na nuklearne i vojne objekte i osoblje, izazivajući iranski raketni odgovor, navode upućeni i analitičari.
Pet osoba upoznatih s Hameneijevim procesom odlučivanja naglašava da i drugi insajderi koji nisu bili meta izraelskih napada ostaju važni i uticajni, uključujući vrhunske savjetnike za politička, privredna i diplomatska pitanja.
Hamenei imenuje takve savjetnike da rješavaju probleme kako se pojavljuju, čime direktno proširuje svoj uticaj na širok spektar institucija – od vojske i sigurnosti do kulture, politike i privrede. Takav način rada, uključujući tijela nominalno pod izabranim predsjednikom, znači da je kancelarija Hameneija često uključen ne samo u najveća državna pitanja, već i u provođenje manjih inicijativa.
Uloga Hameneijeva sina i mogućeg nasljednika
Njegov sin Modžtaba posljednjih je 20 godina postao sve važniji u tom procesu, gradeći ulogu koja povezuje pojedince, frakcije i organizacije radi koordinacije specifičnih pitanja. Kao klerik srednjeg ranga, kojeg neki insajderi vide kao mogućeg nasljednika ostarjelog oca, Modžtaba je izgradio bliske veze s Gardom, što mu daje dodatnu moć u iranskom političkom i bezbjednosnom aparatu.
Ali Asgar Hedžazi, zamjenik za političku bezbjednost u kancelariji Hameneija, uključen je u osjetljive bezbjednosne odluke i često se opisuje kao najmoćniji obavještajni zvaničnik u Iranu.
Voditelj Hameneijeve kancelarije, Mohamed Golpajegani, kao i bivši ministri vanjskih poslova Ali Akbar Velajati i Kamal Harazi te bivši predsjednik parlamenta Ali Laridžani, ostaju pouzdani savjetnici za diplomatska i domaća pitanja poput nuklearnog spora.
Saveznici poput kule od karata
Gubitak komandanta Revolucionarne garde ipak desetkuje vrhove vojne organizacije koju je Hamenei stavio u centar moći otkad je postao vrhovni vođa 1989., oslanjajući se na nju za unutrašnju bezbjednost i regionalnu strategiju Irana.
Dok redovna vojska odgovara Ministarstvu odbrane pod izabranim predsjednikom, Garda direktno odgovara Hameneiju, osigurava najbolje vojno naoružanje za svoje kopnene, vazdušne i pomorske snage te daje svojim komandantima važnu državnu ulogu.
Dok se suočava s jednim od najopasnijih trenutaka u istoriji Islamske Republike, Hamenei je dodatno izolovan nedavnim gubicima drugih ključnih savjetnika u regiji, jer je izraelskim napadima teško pogođena iranska koalicija “Osi otpora”.
Vođa Hezbolaha Hasan Nasralah, koji je bio lično blizak iranskom vođi, ubijen je u izraelskom vazdušnom napadu u septembru prošle godine, a sirijskog predsjednika Bašara al-Asada svrgnuli su pobunjenici u decembru.
izvor : banjaluka.net.
