“Banana država”: Kako je nastao i šta označava ovaj popularni termin !!!

U današnjem svetu, izraz “banana država” se koristi kako bi se opisale politički nestabilne zemlje koje su pod uticajem korumpiranih političara i stranih kompanija. Iako možda neke od ovih zemalja nemaju veze sa uzgojem banana, sam izraz potiče iz vremena kada su se srednjoameričke zemlje, poput Hondurasa, Nikaragve i Paname, pretežno bavile uzgojem i izvozom ovog tropskog voća.

Zanimljivo je da je izraz “banana republika” prvi put upotrebio američki pisac Vilijam Sidni Porter, poznat i pod pseudonimom O. Henri. U svom romanu “Kupus i kraljevi” objavljenom 1904. godine, Porter je opisivao fiktivnu Republicu Anhuriju, koja je verovatno aludirala na Hondura. U jednom delu romana spominje se “banana-republike, Anhurije”, što je verovatno bio prvi pisani trag ovog izraza.

Profimedia

Tokom vremena, izraz “banana država” je postao prihvaćen među umetnicima, a kasnije i u političkoj teoriji. Čileanski pesnik i Nobelovac Pablo Neruda u svom delu “Opšta pesma” iz 1950. godine ima pesmu pod nazivom “La United Fruit Co”, u kojoj kritikuje uticaj velikih stranih kompanija, posebno United Fruit Company, na srednjoameričke zemlje. U jednom delu pesme, koristi se izraz “banana država” kako bi se opisala situacija u kojoj su te zemlje bile.

Iako je izraz prvobitno bio vezan za zemlje u razvoju, danas se koristi i u tradicionalno razvijenim demokratskim sistemima, poput Francuske, Švajcarske ili SAD, kako bi se kritikovala kontroverzna odluka vlasti. Ovaj termin je postao deo žargona i često se koristi u medijima kako bi se istakle negativne strane političke situacije u određenoj zemlji.

Da je “banana-država” pogrdan naziv za politički nestabilne zemlje i da termin ima negativnu konotaciju, jasno vam je već i iz samog konteksta u kom se izraz upotrebljava.

Termin se prvobitno odnosio na države koje su zavisne od poljoprivrednog proizvoda samo jedne kulture u kojoj vlast drži korumpirana grupa političara ili vojna hunta pod uticajem stranih kompanija koje zapravo imaju moć.

Ovo je početkom 20. veka najviše važilo za srednjoameričke zemlje poput Hondurasa, Nikaragve ili Paname, koje su uzgajale i izvozile mahom banane, pa je tako i nastao izraz – “banana država” ili “banana republika”.

U ovim zemljama političari i privreda decenijama su bili pod uticajem velikih američkih kompanija čija je moć bila daleko veća nego politička moć vlade ili stanovništva.

Vladale su velike socijalne razlike, infrastruktura je bila slaba, privreda primitivna, a ljudi uglavnom neobrazovani, jer se u školstvo nije ulagalo. Ovakve države oslanjale su se na inostrani kapital, a obično je vladala i velika inflacija.

Zanimljivo je da je izraz zapravo književni. Termin “banana republika” verovatno je prvi upotrebio američki pisac Vilijam Sidni Porter koji je pisao pod pseudonimom O. Henri. On je 1904. objavio roman “Kupus i kraljevi” i pišući o fiktivnoj Republici Anhuriji, a verovatno aludirajući na Honduras, napisao: “U to vreme smo imali sporazum sa svakom stranom zemljom, osim Belgije, i te banana-republike Anhurije”.

Tokom godina, pojam je prvo bio prihvaćen među drugim umetnicima, pa tek onda i u političkoj teoriji.

Danas se izraz koristi da opiše države u kojima strane firme imaju značajan uticaj na donošenje odluka vlasti što dovodi do nastanka korupcije, kriminala, nepotizma… U ovakvim zemljama, bogati se šačica moćnika dok ostatak stanovništva živi teško. Vlast je nestabilna, a izbori obično sa sumnjivim rezultatima.

24 Sedam