Evropa na ulicama zbog skupoće: Cijene stanova i troškovi života pokrenuli talas protesta
Rast troškova života, sve teže dostupno stanovanje, nezadovoljstvo zaradama i kvalitetom javnih usluga izveli su stotine hiljada ljudi na ulice evropskih gradova.
Protesti koji su posljednjih sedmica potresali Francusku i Španiju proširili su se na Portugaliju, Italiju i Belgiju, otvarajući pitanje koliko su evropske ekonomije u stanju da obezbijede pristojan životni standard svojim građanima.
Dok demonstranti zahtijevaju pristupačnije stanovanje, veće zarade i kvalitetnije javne usluge, najnoviji podaci Eurostata pokazuju da inflacija ponovo ubrzava, a cijene nekretnina nastavljaju da rastu.
Najdramatičnije scene zabilježene su u Francuskoj, gdje su masovne demonstracije u subotu, 17. oktobra, prerasle u nasilne sukobe sa policijom, podmetanje požara i pljačke. Prema izvještaju britanskog Guardiana od nedjelje, francusko Ministarstvo unutrašnjih poslova saopštilo je da je uhapšeno više od 2.000 ljudi, dok je povrijeđeno oko 600 policajaca, vatrogasaca i pripadnika hitnih službi.
Procjene o broju učesnika protesta kreću se od približno 550.000 do 800.000 ljudi. Iako je veliki broj građana mirno demonstrirao, nasilje pojedinih grupa zasjenilo je prvobitne socijalne i ekonomske zahtjeve.
Francuski predsjednik Emanuel Makron osudio je nasilje, dok je premijer Sebastijan Lekorni odgovornost za nerede pripisao ekstremno ljevičarskim grupama i kriminalcima. Istovremeno, opozicioni političari otvorili su pitanje odgovornosti vlasti i policije za razmjere nemira.
Prema pisanju francuskog Le Mondea, protesti su okupili različite društvene grupe, od srednjoškolaca i studenata do sindikata i pripadnika pokreta „Žuti prsluci“. Nezadovoljstvo stanjem u obrazovanju, nedostatkom nastavnika i uslovima u školama preraslo je u širi pokret protiv visokih troškova života, socijalnih nejednakosti i slabljenja javnih usluga.
Portugalija: Stanovanje postaje sve nedostupnije
Dok se Francuska suočava sa nasilnim nemirima, u Portugaliji je u središtu nezadovoljstva stambena kriza.
Hiljade demonstranata izašle su na ulice Lisabona, a nekoliko stotina građana okupilo se na centralnom trgu Rosio, gdje su podigli desetine šatora, zahtijevajući mjere kojima bi se zaustavio rast troškova stanovanja.
Protesti su organizovani i u drugim portugalskim gradovima, uključujući Porto, dok su sindikati zatražili i veće zarade, penzije i poboljšanje javnih usluga.
Razmjere problema najbolje ilustruju podaci Eurostata. U drugom kvartalu 2026. godine cijene stambenih nekretnina u Portugaliji porasle su 16,5 odsto u odnosu na isti period prošle godine, što predstavlja najveći godišnji rast među članicama Evropske unije za koje su podaci dostupni.
Istovremeno, prosječno povećanje cijena stambenih nekretnina u EU iznosilo je 4,7 odsto. To znači da su cijene u Portugaliji rasle približno tri i po puta brže od evropskog prosjeka.
Guardian navodi i da su portugalske nekretnine između 2015. i 2024. poskupjele 124 odsto, približno dvostruko više od prosjeka Evropske unije.
Takav rast naročito pogađa mlade i domaćinstva koja nemaju sopstvenu nekretninu, jer povećava finansijske prepreke za kupovinu stana, dok visoke zakupnine dodatno opterećuju njihove mjesečne budžete.
Portugalski premijer Luiš Montenegro poručio je da razumije nezadovoljstvo dijela građana javnim politikama, ali je upozorio političke protivnike da ne podstiču atmosferu nestabilnosti po uzoru na proteste u drugim evropskim zemljama.
Italija: Sukobi u Milanu, nezadovoljstvo i u drugim gradovima
Protesti protiv visokih troškova života održani su i u Italiji, gdje je najteža situacija zabilježena u Milanu.
Demonstracije, koje su počele mirnim okupljanjem protiv ratova i rastućih životnih troškova, prerasle su u sukobe kada su maskirane grupe napale policiju, oštetile imovinu i izazvale požare u centru grada.
Policija je intervenisala vodenim topovima i suzavcem. Prema izvještaju agencije AP i italijanske agencije LaPresse, najmanje dva policajca su povrijeđena, dok je oko 50 demonstranata privedeno.
Italijanska premijerka Đorđa Meloni osudila je nasilje, naglašavajući da građani imaju pravo na protest, ali ne i na uništavanje gradova.
Gradonačelnik Milana Đuzepe Sala priznao je opravdanost razloga za nezadovoljstvo, ali je poručio da nasilje nad policijom i uništavanje gradske imovine nijesu prihvatljivi.
Protesti su održani i u Bolonji, dok su demonstranti u drugim italijanskim gradovima zahtijevali bolje zarade i javne usluge.
Španija i Belgija: Različiti povodi, slični zahtjevi
Stambena kriza prethodnih sedmica izazvala je proteste i u Španiji, gdje je nezadovoljstvo dodatno pojačano slučajem deložacije starije žene iz njenog doma nakon zahtjeva investicione kompanije za drastično povećanje zakupnine.
Prema pisanju Guardiana, ovaj slučaj pokrenuo je demonstracije u Madridu i podstakao raspravu o zaštiti zakupaca i dostupnosti stanovanja.
Španska vlada predložila je hitne mjere za zaštitu pristupa stanovanju, ali one nijesu dobile potrebnu podršku u parlamentu.
Istovremeno, u Belgiji su protesti povezani sa rastom životnih troškova i nezadovoljstvom u obrazovanju. U Briselu i Liježu došlo je do sukoba demonstranata i policije, koja je upotrijebila vodene topove i suzavac.
Njemački Der Spiegel ocijenio je da su rast troškova života i stambena kriza zajedničke teme demonstracija u više evropskih gradova, iako se neposredni povodi i zahtjevi razlikuju od države do države.
Eurostat: Inflacija ponovo ubrzava, energija najveći pokretač rasta cijena
Najnoviji ekonomski pokazatelji daju dodatnu težinu nezadovoljstvu evropskih građana.
Prema podacima Eurostata objavljenim 16. oktobra, godišnja inflacija u Evropskoj uniji porasla je sa 3,2 odsto u avgustu na 3,8 odsto u septembru 2026. godine. Ista stopa zabilježena je i u eurozoni.
Najveći doprinos septembarskoj inflaciji u eurozoni dale su cijene energije, sa 1,71 procentnim poenom, dok su usluge doprinijele sa dodatnih 1,52 procentna poena.
Razlike među državama i dalje su značajne. Najviša godišnja inflacija zabilježena je u Rumuniji, 6,5 odsto, Litvaniji, 6,1 odsto, i Bugarskoj, 5,6 odsto. Najniže stope registrovane su u Švedskoj, jedan odsto, te Mađarskoj i Danskoj, po 2,1 odsto.
Iako su stope inflacije različite, zajednički problem za mnoga domaćinstva jeste što se povećanje cijena osnovnih životnih potreba nadovezuje na raniji rast troškova.
Usporavanje inflacije, samo po sebi, ne znači povratak cijena na prethodni nivo. Ono znači da cijene rastu sporije, dok ranija poskupljenja ostaju ugrađena u potrošačke budžete.
Dodatni pritisak predstavlja tržište nekretnina. U drugom kvartalu 2026. cijene stanova u Evropskoj uniji porasle su 4,7 odsto u odnosu na isti period prošle godine, a rast je registrovan u 23 države članice za koje su bili dostupni podaci.
Ekonomsko nezadovoljstvo prerasta u politički izazov
Talasi demonstracija u evropskim državama nemaju jedinstveno rukovodstvo, niti su svi protesti neposredno povezani. Ipak, njihove zajedničke ekonomske teme ukazuju na rastuće nezadovoljstvo dostupnošću stanovanja, troškovima života i kvalitetom javnih usluga.
Poseban izazov za evropske vlade predstavlja činjenica da se zahtjevi građana za većim javnim izdvajanjima javljaju u trenutku kada se pojedine države suočavaju sa pritiskom da kontrolišu budžetsku potrošnju.
U Francuskoj su protesti već otvorili raspravu o državnim izdvajanjima za obrazovanje i drugim javnim uslugama. U Portugaliji i Španiji težište je na stanovanju, dok se u Italiji i Belgiji nezadovoljstvo povezuje sa širim socijalnim i ekonomskim zahtjevima.
Ovi događaji ukazuju na sve izraženiji politički značaj životnog standarda kao mjerila uspješnosti ekonomskih politika.
Za evropske vlade izazov više nije samo da obezbijede ekonomski rast i stabilnost cijena, već i da odgovore na pitanje koliko su rezultati tog rasta dostupni građanima.
Protesti širom Evrope pokazuju da ekonomska stabilnost mjerena statističkim pokazateljima ne mora istovremeno značiti i osjećaj finansijske sigurnosti među stanovništvom. Upravo razlika između makroekonomskih rezultata i svakodnevnih troškova domaćinstava postaje jedno od ključnih socijalnih i političkih pitanja evropske ekonomije.
izvor : (Bankar)
