Energetska kriza u Evropi: Rat na Bliskom istoku ponovo otkrio stare slabosti EU !
Energetska kriza u Evropi ponovo je u centru pažnje nakon što je rat između Irana i Izraela, uz uključivanje SAD, pokrenuo lančanu reakciju na globalnim tržištima energije.
Analiza BBC-ja upozorava da se Evropska unija suočava sa sličnim izazovima kao na početku rata u Ukrajini, kada su cijene energenata naglo rasle i izazvale ozbiljne ekonomske posljedice.
Slična situacija kao tokom rata u Ukrajini
Prije četiri godine predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen optužila je Rusiju za manipulaciju energetskim tržištem EU.
„Radije spaljuju gas nego da ga isporuče“, rekla je tada, dodajući:
„To je rat protiv naše energije, naše ekonomije i naše budućnosti.“
Evropa je potom ubrzano počela da smanjuje zavisnost od ruskih energenata i da traži alternativne partnere poput SAD-a i Norveške.
Međutim, prema analizi BBC-ja, situacija se danas ponovo ponavlja.
„Nakon svega smo se zakleli da ćemo naučiti lekciju. Obećali smo promjene, a opet smo ovdje“, rekao je anonimni evropski diplomata.
Energetska zavisnost samo je promijenila oblik
Nakon 2022. godine Evropska unija je značajno smanjila uvoz ruskih energenata. Danas samo oko dva odsto nafte dolazi iz Rusije, dok je plan da se uvoz ruskog gasa potpuno ukine.
Ipak, problem nije nestao – samo je promijenio oblik.
Evropa se sada oslanja na više izvora, prije svega na Norvešku i Sjedinjene Američke Države. Diverzifikacija je postala ključna strategija, ali zavisnost od uvoza i dalje postoji.
SAD kao ključni energetski partner Evrope
Prema analizi BBC-ja, SAD je postao glavni stub energetske bezbjednosti EU.
Evropa je prešla na tečni prirodni gas (LNG), a danas je najveći svjetski uvoznik tog energenta. Američki LNG čini oko 57 odsto ukupnog uvoza u EU, dok Njemačka čak 96 odsto tog gasa nabavlja iz SAD-a.
Ova zavisnost ima i političku dimenziju, jer energetska saradnja postaje važan faktor u međunarodnim odnosima.
U julu je dogovoren paket vrijedan oko 690 milijardi evra za američku naftu, LNG i nuklearne tehnologije, dok je EU zauzvrat pristala na ukidanje carina na američki uvoz.
Nova ranjivost: globalno tržište energije
Za razliku od ranijeg oslanjanja na gasovode, Evropa danas zavisi od globalnog LNG tržišta, što je čini osjetljivijom na međunarodne krize.
Zatvaranje Ormuškog moreuza odmah je izazvalo rast cijena energenata.
Početkom marta cijene nafte porasle su oko osam odsto, dok je cijena gasa u Evropi skočila za oko 20 odsto.
„Izbor između ruskih energenata i nestabilnog globalnog tržišta veoma je loš izbor za Evropu“, upozorio je Dan Marks.
Skupi kompromisi i ograničene alternative
Norveška je trenutno najveći dobavljač gasa Evropskoj uniji i pokriva oko trećinu potreba, ali već radi blizu maksimalnog kapaciteta.
Dalje povećanje proizvodnje zahtijevalo bi nova ulaganja, što dolazi u sukob sa klimatskim ciljevima EU.
Istovremeno, zavisnost od SAD-a nosi dodatne rizike.
„Riječ je o slojevima rizika. Nema jednostavnih rješenja.“
Kratkoročne mjere i političke podjele
Evropski lideri razmatraju hitne mjere kako bi ublažili rast cijena energije.
„Ključno je smanjiti uticaj rata na cijene energije“, poručila je Ursula fon der Lajen.
Zaključak
Energetska kriza u Evropi ponovo postavlja ključno pitanje: da li će EU konačno pronaći dugoročno rješenje ili će nastaviti da reaguje na krize kratkoročnim mjerama.
